آيه مورد بحث قريب المعناى با آيه زير است كه مىفرمايد : * ( « لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَهُمْ يُسْئَلُونَ » ) * « 1 » . بعضى « 2 » گفته‌اند : ضمير در « لا يخاف - نمىترسد » به همان فرد اشقاى ثمود - قدار بن سالف - بر مىگردد ، و معنايش اين است كه كشنده ناقه از عاقبت وخيم عمل خود نمىترسد . بعضى « 3 » ديگر گفته‌اند : ضمير در « لا يخاف » به صالح ( ع ) و ضمير در « عقبيها » به دمدمه بر مىگردد ، و معنايش اين است كه صالح از عاقبت دمدمه آن قوم نمىترسيد ، براى اينكه به نجات خود اطمينان داشت ، و وجه ضعف اين دو قول روشن است . بحث روايتى در تفسير قمى در ذيل آيه * ( « وَنَفْسٍ وَما سَوَّاها » ) * آمده كه : يعنى « آن را بيافريد و صورتگرى كرد » « 4 » . و در مجمع البيان آمده : از زراره و محمد بن مسلم و حمران روايت شده كه از امام باقر و امام صادق ( عليهما السلام ) نقل كرده‌اند كه در تفسير آيه * ( « فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَتَقْواها » ) * فرموده‌اند : يعنى براى او بيان كرده كه چه كارهايى مىكند و چه كارهايى نمىكند ، و در تفسير آيه * ( « قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها » ) * فرمودند : يعنى رستگار شد هر كس اطاعت كرد * ( « وَقَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها » ) * ، و نوميد و زيانكار شد هر كس كه معصيت كرد « 5 » . و در الدر المنثور است كه احمد ، مسلم ، ابن جرير ، ابن منذر ، و ابن مردويه از عمران بن حصين روايت كرده‌اند كه گفت : مردى به رسول خدا ( ص ) عرضه داشت : يا رسول اللَّه آيا به نظر شما آنچه امروز مردم مىكنند و در باره آن رنج مىكشند چيزى است كه خداى تعالى قبلا قضايش را رانده ، و از پيش مقدرش كرده ؟ و همچنين آنچه بعدا براى مردم پيش مىآيد و رفتارى كه با پيامبر خود مىكنند ، و با همان رفتار حجت بر آنان تمام مىشود ، همه اينها از پيش مقدر شده ؟ فرمود : بله سرنوشتى است كه از پيش تعيين شده . مرد

--> ( 1 ) هيچ كس بر كار او نمىتواند خرده بگيرد ولى در كارهاى آنها جاى سؤال و ايراد است . سوره انبياء ، آيه 23 . ( 2 و 3 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 499 . ( 4 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 424 . ( 5 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 498 .